Η Δημοκρατία, ως ο θεμέλιος λίθος του δυτικού πολιτισμού, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη απειλή. Η απειλή βρίσκεται στην ανάπτυξη των τεχνολογικών μέσων και την επίδρασή τους στην εγκυρότητα της πληροφόρησης. Συγκεκριμένα, η ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη με τις πολλαπλές της εκφάνσεις μετατρέπει την πληροφορία σε παραπληροφόρηση και τελικώς, σε όπλο. Όταν το όπλο αυτό στρέφεται εναντίον της βούλησης και της πληροφόρησης, οι Δημοκρατίες διατρέχουν κινδύνους. Στον 21ο αιώνα, η ακεραιότητα των θεσμών δεν απειλείται μόνο από τη φυσική νοθεία της κάλπης, αλλά από bits και bytes.
Η πιο εξελιγμένη μορφή της ανωτέρω απειλής ενσαρκώνεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Τα Deepfakes αποτελούν το πιο διαδεδομένο εργαλείο ΤΝ που χρησιμοποιείται για τη διαστρέβλωση γεγονότων. Συγκεκριμένα, ο όρος «Deepfake” αποτελεί σύντμηση των “deep learning” [βαθιά μάθηση] και “fake” [ψεύτικος]. Πρόκειται για προϊόν συνθετικών πολυμέσων [synthetic media] επιτρέποντας την ψηφιακή αντικατάσταση ενός προσώπου ή μιας φωνής με υψηλό βαθμό ρεαλισμού (Swatton & Leblanc, 2024). Ο κίνδυνος που διατρέχει η Δημοκρατία ενώπιων της ΤΝ έγκειται στην επιρροή των εκλογών μέσω της παραπληροφόρησης των εκλογέων. Η χρήση της ΤΝ στο πεδίο αυτό αποβλέπει στη διαστρέβλωση της πραγματικότητας και στην επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών στόχων. Καθώς η έγκυρη παραπληροφόρηση αποτελεί τα θεμέλια στα οποία βασίζεται η εκλογική διαδικασία, κάθε απόπειρα υπονόμευσής της συνιστά συνάμα μια επίθεση στην εκλογική διαδικασία και στις δημοκρατικές αξίες.
Η διεθνής ασφάλεια κατά τον 21ο αιώνα βιώνει μια ριζική μετατόπιση προς τις ασύμμετρες απειλές, μεταφέροντας το πεδίο της μάχης στον ψηφιακό χώρο. Με τον όρο «ασύμμετρες απειλές» δηλώνεται η κατάσταση στην οποία αρνητικές επιπτώσεις εις βάρος ενός κράτους προκύπτουν από τις ενέργειες ενός μικρής εμβέλειας δρώντα. Επί παραδείγματι, η δημιουργία Deepfake με πολιτικά προσανατολισμένο ψευδές περιεχόμενο συνιστά μια τέτοια απειλή για τη λειτουργία της Δημοκρατίας των κρατών. Ως εκ τούτου, οι δυνατότητες άσκησης επιρροής στο εσωτερικό ενός κράτους μέσω τεχνολογιών Deepfake καθιστούν την ΤΝ δυσανάλογα ισχυρή απέναντι στους κρατικούς δρώντες. Συνεπώς, τα κράτη βρίσκονται σε θέση να καλούνται να αντιμετωπίσουν μια σημαντικού μεγέθους απειλή, προερχόμενη από εσωτερικούς ή εξωτερικούς, συλλογικούς ή μεμονωμένους δρώντες. Στο νέο αυτό τοπίο, η ΤΝ λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος για τους [κρατικούς ή μη] χρήστες της, επηρεάζοντας καθοριστικά το εσωτερικό των στόχων τους.
Εστιάζοντας στην εκλογική διαδικασία και την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημοκρατική λειτουργία, η χρήση τεχνολογιών Deepfake συνιστά μια εξελιγμένη μορφή ψηφιακής δολιοφθοράς. Μέσω της παραποίησης της πραγματικότητας κατασκευάζονται ψευδή γεγονότα ικανά να αλλοιώσουν την κρίση του εκλογικού σώματος. Η επικινδυνότητα του φαινομένου μεγιστοποιείται όταν τέτοιες παρεμβάσεις εκδηλώνονται σε κρίσιμος χρόνο πριν τις εκλογές και διαδίδονται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες. Οι παραδοσιακοί μηχανισμοί ελέγχου της εγκυρότητας των πληροφοριών σχετικά με τις εκλογές, όπως είναι η δημοσιογραφική διασταύρωση, η ενημέρωση από εκλογικές επιτροπές και η δικαστική παρέμβαση κινούνται με χρόνους ανθρώπινης επεξεργασίας και γραφειοκρατίας. Η ταχύτητα διάδοσης των Deepfake ξεπερνά τις ανθρώπινες ικανότητες, προκαλώντας μη αναστρέψιμες επιδράσεις στην κοινή γνώμη και καθιστώντας την αποκατάσταση της αλήθειας πρακτικά αδύνατη.
Στην πράξη, οι παραπάνω κίνδυνοι αποτυπώνονται ανάγλυφα σε πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, όπου η θεωρητική απειλή της ψηφιακής δολιοφθοράς μετουσιώθηκε σε συγκεκριμένες στρατηγικές παρέμβασης στο εσωτερικό των κρατών, σε απόπειρες διαστρέβλωσης και μεταβολής των εκλογικών αποτελεσμάτων και της συμπεριφοράς των εκλογέων.
Στην εκλογική αναμέτρηση στη Σλοβακία το 2023, εκδηλώθηκε μια στοχευμένη προσπάθεια ακουστικής παραπλάνησης (De Nadal & Jančárik, 2024). Μέσω κατασκευασμένων ηχητικών αποσπασμάτων διαδόθηκε η ψευδής εντύπωση ότι ηγέτης της αντιπολίτευσης σχεδίαζε την αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος. Η ταχύτητα της ψηφιακής διασποράς υπερκέρασε τη δυνατότητα των αρχών για έγκαιρη διάψευση.
Οι εκλογές της Μολδαβίας του 2025 αποτέλεσαν το επίκεντρο μιας εκστρατείας με το όνομα Matryoshka, η οποία χρησιμοποίησε το TikTok ως δίαυλο παρέμβασης. Συγκεκριμένα, αναφορικά με την εκστρατεία αυτή, πολυάριθμοι λογαριασμοί συνδεόμενοι με ρωσικά δίκτυα κατέκλυσαν την πλατφόρμα με περιεχόμενο παραγόμενο από ΤΝ στοχεύοντας στην Πρόεδρο Maia Sandu. Πρόκειται για απόπειρα διάβρωσης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς μέσω της διάδοσης της ψευδούς είδησης περί ακύρωσης των εκλογών (Bentzen, 2025).
Τα ανωτέρω παραδείγματα καθιστούν εμφανή την απειλή που διατρέχουν οι εκλογικές διαδικασίες ανά τον κόσμο, όντας έρμαια της παραπληροφόρησης μέσω ΤΝ. Βασικό στοιχείο σε κάθε περίπτωση απόπειρας διάβρωσης της εκλογικής διαδικασίας μέσω ΤΝ αποτελεί η ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών. Συνάμα, η ικανότητα της ΤΝ να παράγει περιεχόμενο σε βιομηχανική κλίμακα καθιστά τον έλεγχο των πληροφοριών αδύνατο. Μέσω της μεθόδου “micro-targeting” διαδίδονται χιλιάδες ειδικά διαμορφωμένες παραλλαγές της ίδιας πληροφορίας σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά των διαφορετικών ομάδων ψηφοφόρων.
Η μέθοδος “micro-targeting” διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο ζήτημα της επίδρασης της ΤΝ στην σκέψη των εκλογέων. Πρόκειται για μέθοδο στοχευμένης διαδικτυακής διαφήμισης σύμφωνα με τις διαδικτυακές συνήθειες του κάθε χρήστη. Συγκεκριμένα στοιχεία όπως τα “Cookies” επιτρέπουν το χτίσιμο ενός προφίλ προτιμήσεων του κάθε χρήστη. Ένα τέτοιο προφίλ δεν αφορά διαφημίσεις αποκλειστικά καταναλωτικού περιεχομένου, αλλά και πολιτικού. Ο στόχος του “micro-targeting” είναι η σταδιακή, μέσα από διαφημίσεις καθοδήγηση του χρήστη προς μια συγκεκριμένη επιλογή (University of Amsterdam, 2025). Ένα σαφές και ενδιαφέρον παράδειγμα χρήσης της μεθόδους άτυπης για πολιτικούς σκοπούς με άμεση σύνδεση με ψηφοφορία αποτελούν διαφημίσεις που ήταν ενεργές το Νοέμβριο του 2019, τοποθετημένες από το Συντηρητικό Κόμμα του Ηνωμένου Βασιλείου πριν από το Brexit. Συγκεκριμένα, από τις 21 έως τις 24 Νοεμβρίου 2019, δύο διαφορετικές διαφημίσεις κυκλοφορούσαν στο διαδίκτυο, η κάθε μια με διαφορετικό περιεχόμενο, εμφανιζόμενες σε διαφορετικό κοινό ανάλογα με την γεωγραφική του θέση. Πιθανολογείται πως διαφημίσεις με περιεχόμενο υπέρ του Brexit απευθύνονταν σε περιοχές που ήδη είχαν τάση προς την έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. (Zhu & Isaacs, 2024)
Το “micro-targeting” σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που προσφέρονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, οδηγεί σε δημοσίευση μεγάλου όγκου διαστρεβλωμένων γεγονότων. Τα εργαλεία της ΤΝ όπως τα Deepfake αρωγούν στη δημιουργία διαφημίσεων ψευδούς περιεχομένου, και το “micro-targeting” απευθύνει το περιεχόμενο αυτό στους χρήστες που θα ανταποκριθούν όπως είναι επιθυμητό. Κατά το έτος 2025, το παραχθέν από ΤΝ περιεχόμενο στο διαδίκτυο αφορά το 51% του συνολικού περιεχομένου, ενώ οι ενέργειες κακόβουλων “bot” αφορά το 37% των συνολικών ενεργειών Τεχνητής Νοημοσύνης. (Imperva, 2025)
Τα κράτη του πλανήτη βρίσκονται απέναντι σε πολυεπίπεδες απειλές, οι οποίες προκύπτουν από την κακόβουλη χρήση της ΤΝ για πολιτικούς σκοπούς. Απέναντι σε απειλές για τις εκλογικές διαδικασίες και τη Δημοκρατία, τα κράτη οφείλουν να ανταποκρίνονται με τρόπο συλλογικό, με βήματα αποφασιστικά που διακρίνονται από θεσμική θωράκιση. Την απαραίτητη θεσμική θωράκιση στο πεδίο αυτό παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ένωση αποτελεί πλέον οργανικό και απαραίτητο κομμάτι της αντιμετώπισης των ψηφιακών απειλών, έχοντας υιοθετήσει ένα ενιαίο πλαίσιο προστασίας για τα κράτη μέλη της.
Καταλυτικό ρόλο στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την αντιμετώπιση αυτών των απειλών διαδραματίζει ο ENISA [Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια] (ENISA, 2024). Ο ENISA αποτελεί τον κύριο δρών διασφάλισης της κυβερνοασφάλειας στην Ευρώπη. Ιδρύθηκε το 2004 με καθαρό σκοπό την αύξηση του επιπέδου της κυβερνοασφάλειας για τα κράτη μέλη της Ένωσης και την διατήρηση αυτού του επιπέδου σε υψηλό μέσο όρο. Η προσπάθεια αυτή ενισχύθηκε από δύο Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις NIS1 και NIS2 [Network and Information Systems Directive 1 και 2]. Η σημαντικότερη από τις δύο, η NIS2 που θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2022, ήρθε να ενισχύσει την πρώτη οδηγία προς έναν πιο αυστηρό και ξεκάθαρο δρόμο. Η νέα οδηγία διευρύνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της, καλύπτοντας, όσων αφορά την κυβερνοασφάλεια, τομείς που θεωρούνται κρίσιμοι για την οικονομία και την κοινωνία, οι οποίοι κατηγοριοποιούνται σε «υψηλής κρισιμότητας» [υγεία, ενέργεια, τραπεζική και δημόσια διοίκηση] και σε «λοιπούς κρίσιμους τομείς» [Παρασκευή χημικών, τρόφιμα και ψηφιακοί πάροχοι]. Παράλληλα, εισήγαγε αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις οντότητες οι οποίες οφείλουν να εφαρμόζουν τουλάχιστον δέκα βασικά μέτρα διαχείρισης κινδύνων κυβερνοασφάλειας. Ενδεικτικά περιλαμβάνεται, η αντιμετώπιση περιστατικών, η κρυπτογράφηση και η διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποτελεσματική και έγκαιρη αναφορά περιστατικών, με τις επηρεαζόμενες οντότητες να οφείλουν έγκαιρη προειδοποίηση εντός εικοσιτεσσάρων ωρών από τον εντοπισμό ενός σημαντικού περιστατικού παραβίασης της κυβερνοασφάλειας (European Commission, 2024)
Με τους τρόπους αυτούς, η κυβερνοασφάλεια μετατρέπεται σε κεντρική στρατηγική προτεραιότητα, διασφαλίζοντας ότι οι κρίσιμες υποδομές που υποστηρίζουν τη δημοκρατική λειτουργία και τη διαφάνεια είναι ενεργά προστατευόμενες νομικά από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ελλάδα ως κράτος μέλος της Ένωσης δεν παραμένει απραγής απέναντι στις εξελίξεις. Αντιθέτως, αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση μιας ασφαλούς ψηφιακής πραγματικότητας. Ειδικότερα, με τη ψήφιση του Νόμου 5160/2024 η χώρα ενσωμάτωσε την οδηγία NIS2 (European Union, 2024) φέρνοντας υπό την εποπτεία της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας [EAK] περισσότερους από 2.000 φορείς του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Η νέα αυτή νομοθεσία δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε τεχνικά μέσα, αλλά εισάγει για πρώτη φορά την προσωπική ευθύνη των διοικητικών στελεχών, καθιστώντας τη διοίκηση μιας εταιρείας άμεσα υπόλογη για τη ψηφιακή θωράκισή της. Η χώρα επιπλέον κατέχει την Ομάδα Απόκρισης Συμβάντων στον Κυβερνοχώρο [CSIRT-Computer Security Incident Response Team] (Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, χ.χ.) η οποία αποτελεί τον κεντρικό φορέα στην Ελλάδα για ανίχνευση και αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων.
Κλείνοντας, σε κάθε περίπτωση, στο επίκεντρο της προσπάθειας προς ένα τεχνολογικά θωρακισμένο μέλλον βρίσκεται ο πολίτης, η ουσιαστική άμυνα της Δημοκρατίας συντελείται στην ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει την αλήθεια μέσα στη διαστρέβλωση. Η επιτυχία της συλλογικής προσπάθειας αξιολογείται τελικώς με την ανθεκτικότητα της ίδιας της κοινωνίας απέναντι στις ασύμμετρες απειλές. Κατά αυτόν τον τρόπο, η προσπάθεια για ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας σημαίνει την προστασία της κάλπης και συνεπώς, της Δημοκρατίας.
Αναλυτής: ‘Ελενα Νικολακέα
Βιβλιογραφικές Αναφορές
De Nadal, L., & Jančárik, P. (2024). Beyond the deepfake hype: AI, democracy, and “the Slovak case”. Harvard Kennedy School (HKS) Misinformation Review. https://doi.org/10.37016/mr-2020-153
Zhu, J., & Isaacs, R. (2024, May 29). Campaign microtargeting and AI can jeopardize democracy. LSE Politics and Policy. https://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/campaign-microtargeting-and-ai-can-jeopardize-democracy/
Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας. (χ.χ.). EL–CSIRT. https://cyber.gov.gr/el-csirt/
ENISA. (2024, November). ENISA threat landscape 2024. https://www.enisa.europa.eu/sites/default/files/2024-11/ENISA%20Threat%20Landscape%202024_0.pdf
European Commission. (2024). Οδηγία για την ασφάλεια συστημάτων δικτύου και πληροφοριών (NIS2). Digital Strategy. https://digital-strategy.ec.europa.eu/el/policies/nis2-directive
Bentzen, N. (2025). Artificial intelligence and democracy: Challenges and opportunities (Briefing No. 779259). European Parliamentary Research Service. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/779259/EPRS_BRI(2025)779259_EN.pdf
European Union. (2024). Εθνικά μέτρα εκτέλεσης – NIM:202405334. EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=NIM:202405334
Imperva. (2025). 2025 bad bot report. https://www.imperva.com/resources/resource-library/reports/2025-bad-bot-report/
Swatton, P., Leblanc, M. (2024, February 15). What are deepfakes and how can we detect them? The Alan Turing Institute. https://www.turing.ac.uk/blog/what-are-deepfakes-and-how-can-we-detect-them
University of Amsterdam. (2025, July). Political microtargeting deepens social divides – and AI is making it easier. https://www.uva.nl/shared-content/uva/en/news/news/2025/07/political-microtargeting-deepens-social-divides—and-ai-is-making-it-easier.html
