Από την ελληνοτουρκική κρίση του 2020 μέχρι τον πόλεμο Ιράν – ΗΠΑ, την άνοιξη του 2026, η Ελλάδα ανέπτυξε ισχυρές αμυντικές σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου. Πιο συγκεκριμένα, οι ισχυρότερες αυτών παρατηρούνται με το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας. Τα τελευταία έξι χρόνια και υπό την πίεση κοινών προκλήσεων, αυτές εξελίχθηκαν από μια αμοιβαία σχέση διπλωματικής αλληλοϋποστήριξης σε μια βαριά στρατιωτική συνεργασία. Στο παρόν άρθρο, θα εξετάσουμε την διαδικασία αυτής της εξέλιξης, η οποία κορυφώθηκε με την ίδρυση της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ), όπως επίσης και τον ρόλο που αυτή έπαιξε στον πρόσφατο πόλεμο για την άμυνα του Βασιλείου και των ενεργειακών υποδομών της περιοχής, αποδεικνύοντας ότι η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Η έναρξη των κρίσεων
Η αμυντική προσέγγιση της Ελλάδας και της Σαουδικής Αραβίας δεν ήταν τυχαία και πραγματοποιήθηκε σε μια κρίσιμη χρονική περίοδο, τόσο για τον Περσικό Κόλπο όσο και για την Ανατολική Μεσόγειο, με αποκορύφωμα την περίοδο 2019-2020. Τον Σεπτέμβριο του 2019, οι αντάρτες Χούθι εξαπέλυσαν από την Υεμένη μια μεγάλης κλίμακας επίθεση εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της κρατικής ARAMCO στο Abqaiq και στο Khurais, όπου και βρίσκονται κάποια από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της χώρας. Η ευρεία χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων cruise από τους Χούθι αποκάλυψε τα μεγάλα κενά της αεράμυνας του Βασιλείου, παρά το γεγονός ότι στις εν λόγω περιοχές βρισκόταν ήδη αναπτυγμένα αντιαεροπορικά συστήματα διαφόρων βεληνεκών.
Η κύρια ώθηση δόθηκε 9 μήνες αργότερα, όταν το καλοκαίρι του 2020 η Τουρκία έστειλε το ερευνητικό Oruc Reis, συνοδεία πολεμικών πλοίων, μαχητικών και περιπολικών αεροσκαφών, για σεισμογραφικές έρευνες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, αποσκοπώντας στον εντοπισμό υδρογονανθράκων. Παράλληλα, η Ελλάδα αναζητούσε διπλωματική υποστήριξη απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις.
Ο ρόλος του Νεοθωμανισμού στον Κόλπο
Το δόγμα του Νεοθωμανισμού παίζει σημαντικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική που χαράζει η Τουρκία στην ευρύτερη περιοχή. Σύμφωνα με αυτό και βασισμένη στο οθωμανικό παρελθόν της, η Τουρκία προσπαθεί να αυξήσει την επιρροή της σε εδάφη που κάποτε ήλεγχε, ιδιαίτερα στην Μέση Ανατολή και τον Κόλπο. Επιπλέον, πρέπει να αναφέρουμε ότι η κυβέρνηση Ερντογάν ταυτίζεται πλήρως με την Μουσουλμανική Αδελφότητα, την οποία οι μοναρχίες του Κόλπου θεωρούν υπαρξιακή απειλή.
Υπό αυτές τις συνθήκες επομένως, δημιουργήθηκε ένα κοινό μέτωπο ταύτισης συμφερόντων και ανάσχεσης της τουρκικής επεκτασιμότητας, θέτοντας τις βάσεις για την εδραίωση της ελληνο-σαουδαραβικής αμυντικής συνεργασίας.
Η συνέχεια από τα γεγονότα του 2019-2020
Από το 2020, η αμυντική συνεργασία των δύο χωρών σφυρηλατήθηκε μέσα από μια σειρά κοινών στρατιωτικών γυμνασίων, μετατρέποντας την διπλωματική σύγκλιση σε ενεργή επιχειρησιακή παρουσία δυνάμεων. Η αρχή έγινε τον Μάρτιο του 2021, όταν στο πλαίσιο της άσκησης Falcon Eye-1, έξι μαχητικά αεροσκάφη F-15SA της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Σαουδικής Αραβίας (RSAF) αναπτύχθηκαν στην 115 Πτέρυγα Μάχης στην Σούδα Χανίων, για σύνθετες αεροπορικές επιχειρήσεις και γυμνάσια χερσαίων και ναυτικών πληγμάτων. Η στρατιωτική παρουσία της Σαουδικής Αραβίας στην Ελλάδα παγιώθηκε με την συμμετοχή προσωπικού και μέσων της RSAF στις ασκήσεις ΗΝΙΟΧΟΣ στην αεροπορική βάση Ανδραβίδας για τρεις διαδοχικές χρονιές (ΚΕΑΤ, 2022, 2023, 2024).
Παράλληλα, η Ελλάδα άφησε και αυτή το στρατιωτικό της αποτύπωμα στην Σαουδική Αραβία. Τον Ιούνιο του 2021, η Ελλάδα ανέπτυξε μαχητικά F-16 Block 50 της 341 Μοίρας στην αεροπορική βάση King Faisal στο πλαίσιο της άσκησης Falcon Eye-2, με την συνεργασία να επεκτείνεται κατά τις αεροπορικές ασκήσεις Spears of Victory τις χρονιές 2023, 2024, 2025 και 2026. Αυτή η μετακίνηση και η εγκατάσταση δυνάμεων ενίσχυσε την διαλειτουργικότητα των δύο σχηματισμών, η αξία της οποίας αποδείχτηκε κατά τον πρόσφατο πόλεμο της άνοιξης του 2026.
Το διπλωματικό παρασκήνιο
Την ίδια περίοδο, οι δύο χώρες πραγματοποίησαν μια σειρά συναντήσεων όπου συζητήθηκε ευρέως η κοινή αμυντική και διπλωματική τους πολιτική. Η αρχή έγινε το 2021 με την επίσκεψη του πρωθυπουργού της Ελλάδας Κυριάκου Μητσοτάκη στο Ριάντ (Γκάτσιος, 2021), ενώ το 2022 ο διάδοχος Mohammed bin Salman βρέθηκε στην Αθήνα επισφραγίζοντας ότι η χώρα αποτελεί στην είσοδο του Βασιλείου προς την Ευρώπη (Γκάτσιος, 2022). Οι εν λόγω επαφές, στο πλαίσιο των οποίων υπεγράφη επισήμως η συμφωνία αμυντικής συνεργασίες των δύο χωρών, αποτέλεσαν μια ρήτρα αμοιβαίας εμπιστοσύνης που οδήγησε το 2025 στο πρώτο Ανώτατο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας στην Al-Ula, παρουσία πολιτικών και στρατιωτικών ηγεσιών (Ελληνική Δημοκρατία: Πρωθυπουργός, 2025).
Ίδρυση της ΕΛΔΥΣΑ
Αποκορύφωμα αυτής της εταιρικής σχέσης αποτέλεσε η ίδρυση της ΕΛΔΥΣΑ τον Σεπτέμβριο του 2021, με την Ελλάδα να διαθέτει και να αναπτύσσει μια πυροβολαρχία κατευθυνόμενων βλημάτων MIM-104 Patriot για την προστασία κρίσιμων υποδομών στην Σαουδική Αραβία από αεροπορικές επιθέσεις. Από πλευράς της, η Σαουδική Αραβία ανέλαβε τα κόστη μεταφοράς, υποστήριξης και αναβάθμισης των ελληνικών Patriot (Iddon, 2025). Η ελληνική αποστολή δοκιμάστηκε στο ενεργό πεδίο κατά την διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ – Ιράν (28 Φεβρουαρίου – 8 Απριλίου 2026), όταν κλήθηκε να υπερασπιστεί τα διυλιστήρια της πόλης Γιανμπού από ιρανικά πλήγματα.
Την Πέμπτη 19 Μαρτίου 2026, το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ) ανακοίνωσε ότι η ελληνική πυροβολαρχία κατέρριψε επιτυχώς δύο εισερχόμενους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που στοχοποιούσαν την περιοχή, ενώ την Δευτέρα 6 Απριλίου, ένα επίσης ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατερρήφθη από τα ελληνικά πυρά.
Η δράση της ΕΛΔΥΣΑ στην περιοχή επιφέρει πολλαπλά οφέλη. Αφενός, η παρουσία των ελληνικών Patriot σε μια ευαίσθητη περιοχή όπου καθημερινά μεταφέρονται εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου, ενισχύει την θέση της Ελλάδας ως σημαντικού παρόχου ασφάλειας και σταθερότητας, προστατεύοντας την παγκόσμια ενεργειακή ροή και οικονομία. Επίσης, αποδεικνύεται με πράξεις ότι η Ελλάδα παραμένει δίπλα στους φίλους και εταίρους της ακόμη και με στρατιωτικά μέσα εν καιρώ κρίσεων, προωθώντας την εικόνα του έμπιστου συμμάχου στο εξωτερικό, ενώ οι καταρρίψεις της ελληνικής πυροβολαρχίας αποτελούν πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία για το προσωπικό της Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία θα φανεί πολύτιμη σε μια πιθανή σύγκρουση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Τέλος, η Ελλάδα αναδεικνύεται ως μια αξιόπιστη γέφυρα μεταξύ Δύσης και Ανατολής, ΕΕ και Κόλπου, με χρήση διπλωματικών και αμυντικών μέσων.
Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι η περίπτωση της Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας αποτελεί μια εξαιρετική περίπτωση όπου δύο χώρες ανέπτυξαν άμεσα ισχυρούς διπλωματικούς και αμυντικούς δεσμούς, υπό το βάρος κοινών προκλήσεων. Στο πλαίσιο αυτών, η Ελλάδα κατάφερε να αναδειχθεί μέσω της ΕΛΔΥΣΑ σε μια κρίσιμη γεωγραφική έκταση, στην οποία βασίζεται η παγκόσμια οικονομική κίνηση, αποκτώντας ένα ρόλο – κλειδί και γερό πάτημα στον Αραβικό Κόσμο.
Αναλυτής: Γρηγόρης Παλισήδης
Πηγές:
Γκάτσιος, Δ. (2021, Οκτωβρίου 30). Το παρασκήνιο της επίσκεψης Μητσοτάκη στη Σαουδική Αραβία. Capital.gr. https://www.capital.gr/politiki/3591737/to-paraskinio-tis-episkepsis-mitsotaki-sti-saoudiki-arabia/
Γκάτσιος, Δ. (2022, Ιουλίου 26). Στην Αθήνα ο πρίγκηπας-διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας – Η συνάντηση με τον Κ. Μητσοτάκη και οι συμφωνίες που θα υπογραφούν. Capital.gr. https://www.capital.gr/politiki/3649398/stin-athina-o-prigkipas-diadoxos-tis-saoudikis-arabias-i-sunantisi-me-ton-k-mitsotaki-sto-maximou-kai-oi-sumfonies-pou-tha-upografoun/
Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής (ΚΕΑΤ). (2024). Ηνίοχος 2024. Πολεμική Αεροπορία. https://www.haf.gr/structure/ata/keat/iniohos/archeio/iniochos-2024/
Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής (ΚΕΑΤ). (2023). Ηνίοχος 2023. Πολεμική Αεροπορία. https://www.haf.gr/structure/ata/keat/iniohos/archeio/iniochos-2024-2/
Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής (ΚΕΑΤ). (2022). Ηνίοχος 2022. Πολεμική Αεροπορία. https://www.haf.gr/structure/ata/keat/iniohos/archeio/iniochos-2023-2/
Ελληνική Δημοκρατία: Πρωθυπουργός (2025, Ιανουαρίου 13). Ενημερωτικό σημείωμα για τη συμμετοχή του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο 1ο Ανώτατο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας [Ανακοινωθέν]. https://www.primeminister.gr/2025/01/13/35646
Iddon, P. (2025, Αυγούστου 27). Γιατί η Σαουδική Αραβία χρειάζεται τους ελληνικούς Patriot. Forbes:Greece. https://www.forbesgreece.gr/diethni/3940437/giati-i-saoudiki-arabia-xreiazetai-tous-ellinikous-patriot
